Giant Mountains Dzięglówka

Ark of taste
Back to the archive >

Dzięglówka z Gór Olbrzymich

Dzięgielówka is a medicinal alcoholic beverage made from the spring roots of angelica, or wild celery (Angelica sylvestris and A. archangelica). Until the 16th century, these plants were used as ingredients for nalewas, a traditional Polish alcoholic beverage obtained by macerating various ingredients in alcohol. Traditionally, these beverages were used as medicine.

During the Renaissance period, nalwas and dzięgielówka were used as calming agents, as digestion aids, to protect intestinal health, and to reinforce the body and mind against the cold climate of the Giant Mountains in southwestern Poland.

Today dzięgielówka is made using the aromatic stems and seeds of wild herbs. It is produced almost exclusively at a household level and is very difficult to find for sale.

Back to the archive >
W Górach Izerskich, które łącznie z Karkonoszami nazywano dawniej Górami Olbrzymimi, dzięgiel wymieniano już w XVI w. jako lokalny surowiec na aromatyczne nalewki charakteryzujące się wybornym smakiem i służące dobremu funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Żywność miała odżywiać, a nie szkodzić. Jedzono i pito tylko to, co było odżywcze, chyba że… ktoś zamierzał kogoś pozbawić zdrowia lub życia. Produkty ziołolecznictwa były więc ściśle powiązane z produktami żywnościowymi (spożywczymi) - żywność była lekarstwem. Koncepcja leczenia żywieniem wraca dziś na szczęście do łask. Wzrosło też zainteresowanie zapomnianą, izerską dzięgielówką, którą wytwarzają w domach smakosze i miłośnicy Gór Olbrzymich, będących częścią górskiego pasma Sudetów.
Nalewka tego typu była nie tylko powszechnym i smakowitym medykamentem zalecanym przez renesansowych medyków i biologów, np. lekarza miejskiego Jeleniej Góry. Dzięgiel był też stosowany przez lokalnych zielarzy, m.in. przez tzw. laborantów karkonoskich, którzy rozsławili Góry Olbrzymie pozyskiwaniem nieuprawnych, dzikich ziół m.in. w Kopańcu, Miłkowie, czy Karpaczu. Pito tu nalewkę dzięglową dla zdrowia, zwiększenia odporności na ostry, górski klimat i stosunkowo tłustą kuchnię lokalną. Dzięglówkę (nalewkę dzięglową) stosowano jako środek wiatropędny, uspokajający i regulujący pracę żołądka. Wierzono, że dzięki swym właściwościom (m.in. dużej dawce goryczki) roślina chroni życie człowieka, jak archanioł, który według legendy pokazał ludziom ten roślinny skarb.
W dawnych źródłach kulinarnych i medycznych dzięgiel pojawia się pod postacią arcydzięgla litwora (Angelica archangelica) i dzięgla leśnego (Angelica sylvestris). Arcydzięgiel litwor jest w Sudetach rośliną rodzimą. Obydwa gatunki nadal występują powszechnie w Górach Izerskich i Karkonoszach. Nie znajdują się pod ścisłą ochroną, więc możliwa jest ich uprawa, zbiór z dzikich stanowisk i produkcja domowej dzięglówki. Dzięgiel nazywano dawniej zielem angielskim, ale nie miało to związku z Anglią, lecz z archaniołem (Angelica) - stąd też inna wersja nazwy: „ziele anielskie”. Śląsk, ściśle związany jest też z nazwą niemiecką: Engelwurz (ziele angielskie). Nalewka dzięglowa od wieków towarzyszyła izerskim i karkonoskim posiłkom tam, gdzie rośliny można było zbierać z naturalnych stanowisk. Pozostałością tych praktyk są dziś domowe dzięglówki wytwarzane z roślin rosnących w ogrodach, których właściciele nie potraktowali tej cennej rośliny, jak uciążliwego i niepotrzebnego chwastu.
Surowcem do wyrobu nalewki anielskiej, dzięglówki z Gór Olbrzymich, był i jest korzeń, który zbiera się pełną wiosną, już od maja. Czasami stosuje się też aromatyczne łodygi i nasiona. Ziele jedzono też jako jarzynę. Nalewkę lub nasiona stosowano też do tłustych mięs jako przyprawę. W większej ilości może uczulać na słońce lub zaszkodzić zdrowiu w inny sposób. Z resztą umiar w spożywaniu zalecano dawniej przy wszystkich produktach żywnościowych.

Territory

StatePoland
Region

Dolnośląskie

Other info

Categories

Distilled and fermented beverages

Nominated by:Convivium di Dolny Śląsk, Anna Ruminska